Chân dung Giám đốc điều hành

Đứng trước vận hội phát triển và nhu cầu hội nhập, một trong những thách thức lớn nhất của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là khả năng quản lý, điều hành chuyên nghiệp.

Giám đốc điều hành là vị trí mang tính “chìa khóa” để tạo nên sự chuyên nghiệp ấy cho tất cả mọi công đoạn trong tổ chức và hoạt động công ty, kể cả khâu sản xuất, kinh doanh hay xây dựng thương hiệu.

Việt Nam hiện đang rất thiếu các nhà điều hành chuyên nghiệp, mà một trong những nguyên nhân chính là nhiều người chưa có những hình dung cụ thể về các “nhân vật” này để phấn đấu đạt đến. Vì vậy, với bài viết này, dưới sự tư vấn của ông Giản Tư Trung, Chủ tịch HĐQT Công ty PACE, một trong những địa chỉ đào tạo uy tín dành cho doanh nghiệp, Tạp chí Marketing Việt Nam muốn cung cấp một phác thảo về chân dung một giám đốc điều hành chuyên nghiệp như thế.

Ở đây, xin lưu ý sự khác nhau giữa các khái niệm Giám đốc điều hành (CEO) và Giám đốc điều hành chuyên nghiệp (sẽ được viết tắt là Pro CEO). Chân dung của một Pro CEO được phác thảo sau đây cũng chỉ dựa trên những yêu cầu lý thuyết, chứ không từ thực tế “muôn hình vạn trạng” của vị trí CEO trong các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.
 CEO - Anh là ai?

Trước hết, phải khẳng định lại một “nguyên lý” rằng, nếu khả năng kinh doanh khá, song khâu quản trị, điều hành yếu kém, doanh nghiệp cũng sẽ không thể phát triển nhanh và bền vững, đặc biệt là trong nền kinh tế hội nhập nhiều thách thức. Trong phần lớn doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, nhà điều hành phải làm quá nhiều việc nhưng hầu hết lại không phải việc của mình. Một điều kiện mang tính đặc thù là đại đa số doanh nghiệp Việt Nam đang ở quy mô vừa và nhỏ, chưa có sự tách biệt rõ ràng về quyền sở hữu và quyền quản lý nên chủ doanh nghiệp vừa là người sở hữu vừa là người quản trị, điều hành.

Vì vậy, ngoài kiêm nhiệm nhiều chức năng và phải ôm đồm quá nhiều việc, họ cũng chưa có điều kiện, thời gian để trang bị kiến thức đầy đủ về lĩnh vực này. Mặt khác, để trở thành một nhà quản trị, điều hành giỏi, ngoài chuyện được học hành, đào tạo bài bản, còn có những yêu cầu thuộc về tố chất bẩm sinh. Do đó, không phải bất kỳ ai cũng có thể trở nên chuyên nghiệp được trong vai trò của một CEO.

Như vậy vai trò, vị trí thực sự của một CEO là gì? Trong tiếng Việt hiện nay, có nhiều cách định danh khác nhau cho vị trí này, như Tổng giám đốc, Tổng giám đốc điều hành, Giám đốc công ty, nhưng phổ dụng nhất là Giám đốc điều hành. Trong tiếng Anh, ngoài CEO (Chief Executive Officer) cũng còn có nhiều từ định danh khác như General Manager, General Director, Managing Director, Director…

Nói chung, đây là người quản lý điều hành cao nhất của một công ty và thường là người đại diện cho công ty về mặt pháp luật. Cấp trên của CEO là hội đồng quản trị hay hội đồng cổ đông (nếu là công ty cổ phần) hoặc hội đồng thành viên (nếu là công ty TNHH). Cấp dưới của CEO là các giám đốc chức năng và toàn bộ bộ máy nhân sự của công ty.

Với vị trí và quyền hạn rất cao như thế, công việc của một CEO là

1.                   lập chiến lược hoạt động cho công ty

2.                   (hoạch định, chỉ đạo thực hiện và đánh giá chiến lược), thiết lập bộ máy quản lý,

3.                   xây dựng văn hóa công ty,

4.                   thực hiện các hoạt động tài chính (huy động, sử dụng, kiểm soát vốn) và

5.                   một nhiệm vụ rất quan trọng nữa của CEO là dụng nhân, xây dựng và vận hành bộ máy nhân sự hiệu quả…

Nói một cách ví von, nếu công ty như một cỗ máy thì CEO là người vận hành, sửa chữa, bảo trì, nâng cấp để bộ máy ấy luôn hoạt động một cách trơn tru và hướng đến chỉ số công suất cao nhất.

Từ CEO đến Pro CEO

Nếu CEO là một chức vụ, được dành cho bất kỳ ai được bổ nhiệm thì Pro CEO không chỉ là một chức vụ, mà còn là “người hành nghề chuyên nghiệp”. Đó là nghề quản lý, hay còn gọi là nghề giám đốc. Nghĩa là Pro CEO là một CEO “có nghề” và “rất rành nghề”. Pro CEO có thể được các chủ sở hữu doanh nghiệp tuyển dụng, mời về đảm nhận vị trí CEO trong doanh nghiệp mình.

Nếu như ở Việt Nam hiện nay, CEO thường được nhìn nhận nặng về chức hơn về nghề, thì trên thế giới, CEO được đánh giá ngược lại. CEO được xếp vào nhóm nghề nghiệp đòi hỏi tính chuyên nghiệp cao bên cạnh các nghề như bác sĩ, luật sư, kiến trúc sư, kiểm toán viên, giáo sư đại học… Mặt khác, CEO được đánh giá là một nghề nghiệp đặc thù với rất nhiều khó khăn, thách thức, áp lực…, song cũng là một nghề lương rất cao, “đức cao vọng trọng” trong xã hội, nghề lãnh đạo và quản lý các nghề khác (trong cùng một công ty).

Quản trị, điều hành cũng được đánh giá là công việc vừa có tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật. Không phải bất kỳ ai đang đảm nhận chức vụ CEO cũng có thể là một Pro CEO. Để đạt đến mức độ “chuyên nghiệp” với công việc này, đòi hỏi cả điều kiện cần là những tố chất bẩm sinh, năng khiếu thiên phú và điều kiện đủ là phải được học hành, đào tạo bài bản. Vì vậy, để có thể trở thành một Pro CEO, nhà điều hành phải học nhiều, làm nhiều mới có thể thành nghề bên cạnh những tố chất sẵn có.

Ngoài ra, cũng cần có sự phân biệt giữa một CEO và một Doanh nhân (Entrepreneur). CEO là nghề quản lý, điều hành, có thể được tuyển dụng, được thuê để quản lý công ty, trong khi nghề của doanh nhân là kinh doanh, là người bỏ vốn vào công ty, “sống chết” với công ty và số vốn đó. Hai vị trí này đòi hỏi những tố chất và điều kiện khác nhau. Một người có thể làm tốt vai trò này, nhưng chưa chắc đã thành công ở vai trò kia và ngược lại. Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay chưa có sự khác nhau rõ rệt giữa người điều hành và người kinh doanh, nguyên nhân như đã đề cập, khi chủ sở hữu doanh nghiệp còn đang kiêm nhiệm cả vai trò quản lý.
 Điều kiện nào để trở thành một Pro CEO?

Như đã phân tích, một nhà điều hành chuyên nghiệp đòi hỏi phải có cả những năng khiếu bẩm sinh và một quá trình học tập có định hướng. Theo tài liệu đúc kết từ các khóa đào tạo CEO của PACE, về cơ bản, có 6 điều kiện để trở thành một Pro CEO như sau:
 1. Những tố chất cần thiết:

Chỉ số thông minh, nhạy cảm, vượt khó cao, có óc tư duy chiến lược (tư duy tổng hợp, phân tích, hệ thống, sáng tạo, logic), tính cách nhanh nhạy, mạnh mẽ, kiên nhẫn, quyết đoán, có thần thái, thiên hướng, uy lực của người chỉ huy...

2. Phải trang bị những kiến thức nền tảng về khoa học quản trị.

Đây được xem như phần “móng” để tạo nền tảng tiếp thu, xây dựng “ngôi nhà kiến thức” về lĩnh vực này.

3. Phải luôn luôn cập nhật kiến thức quản trị mới, tự đào sâu, tự tìm tòi nghiên cứu.

Đây được ví như một quá trình học tập không ngừng nghỉ. Các Pro CEO quốc tế hằng năm luôn dành thời gian để đi học và trao đổi những kiến thức mới mẻ.

4. Phải trải nghiệm càng nhiều thứ, nhiều nghề, nhiều việc, nhiều môi trường, hoàn cảnh khác nhau càng tốt.

Vì là nghề “dụng nhân”, tiếp xúc, quản lý nhiều con người thuộc nhiều lĩnh vực ngành nghề khác nhau trong bộ máy công ty mình, nên nhà điều hành không chỉ cần kinh nghiệm về chuyên môn, mà còn cần cả vốn sống, thông hiểu về con người, về xử thế.

5. Phải có sức khỏe dẻo dai để có thể “chiến đấu” bền bỉ, chịu đựng áp lực và thách thức rất lớn trong nghề “khốc liệt” này.

6.                   Phải có khả năng “tu thân”, để “tề việc”, “trị công ty” và “bình thị trường”.

Ban quản trị cần gì ở một CEO?

"Anh/chị đánh giá thế nào về tình hình kinh tế nước ta và vị thế của công ty này trong nền kinh tế?" - đó là câu hỏi mở đầu mọi cuộc phỏng vấn giữa ban quan trị và các ứng cử viên cho vị trí CEO - Giám đốc điều hành. Và những gì quyết định một ứng cử viên có được lựa chọn hay không cũng bắt đầu từ chính câu hỏi đó.

Những yếu tố quyết định

Qua cách ban quản trị đánh giá, kiểm tra, "gài bẫy" các ứng cử viên và đưa ra quyết định, có thể thấy được họ cần gì ở người CEO.

Tất nhiên các ứng cử viên cần có vốn kinh nghiệm kha khá liên quan đến vị trí CEO và nếu có một vài thành tích đáng kể thì càng tốt. Nhưng điều quyết định một ứng cử viên có được ban quản trị chú ý và có cơ hội ngồi vào ghế CEO hay không lại là những gì diễn ra trong cuộc phỏng vấn, chứ không phải những gì ghi trong hồ sơ.

Và đây là điều quyết định người thắng kẻ thua, là những phẩm chất phân biệt ứng cử viên tốt nhất với những người còn lại: 

- Năng lực tư duy: Đừng bao giờ đánh giá thấp tầm quan trọng của chất xám.

- Có quan điểm vững vàng: Ban quan trị cần một người có thể kiên định với những xét đoán của mình.

- Kỹ năng giao tiếp: Người CEO cần khả năng này để thể hiện chất xám và diễn giải rõ ràng, thuyết phục quan điểm của mình.

- Giá trị: Phải có sự hòa hợp cao giữa cá nhân người CEO với ban quản trị và công ty.

- Năng lực quản trị: Một khả năng trừu tượng, nhưng lại là điều quyết định người CEO có được lòng tin của cấp dưới không.
 

Sự tin cậy là rất cần thiết

Điều đó còn quan trọng hơn cả những phẩm chất quan trọng kể trên - vì nó là nền tảng và liên kết những phẩm chất đó.

Khi ban quản trị đã chọn được một CEO, họ sẽ đặt tất cả lòng tin, ủy thác mọi trách nhiệm và giao phó cả danh tiếng của công ty vào tay lãnh đạo mới, còn mình thì lùi về phía sau với những công việc hàng ngày cho đến lần họp ban quản trị sau.

Họ sẽ trao cây gậy trách nhiệm cho lãnh đạo mới để người này dẫn dắt công ty tiếp tục tiến bước trên con đường đã chọn. Vì vậy, ban quản trị cần ở CEO sự hiểu biết sâu sắc tình hình và những hành động cần thiết để lãnh đạo công ty vượt qua thử thách, tận dụng cơ hội, đạt được những mục tiêu trước mắt và lâu dài.
 Trình bày rõ ràng là yếu tố cạnh tranh

Khả năng trình bày có thể đem lại hiệu quả rất lớn trong quá trình phỏng vấn. Người thành công là người có thể:

- giải thích được những động lực cạnh tranh chủ yếu trong ngành mà công ty tham gia, ví dụ: điều gì chi phối sự thay đổi, ai đang thắng, ai đang thua và tại sao.

- miêu tả rõ ràng việc công ty nên làm để phát triển, ví dụ: nên ưu tiên cái gì hàng đầu, nên theo đuổi những chiến lược như thế nào, và nên xem xét những mục tiêu gì.

- đưa ra cơ cấu tổ chức đúng đắn và cụ thể để giúp công ty tiến lên một cách vững chắc và hiệu quả, ví dụ: nên tổ chức công ty như thế nào, các vị trí nào cần thường xuyên báo cáo trực tiếp với CEO, cần tập trung mảng nào và mở rộng mảng nào, cơ chế khen thưởng xử phạt ra sao.

Còn những ứng cử viên kém thành công, ngược lại, là những người lẫn lộn trong suy nghĩ, nhận định chung chung, không hiểu rõ các ưu tiên của công ty, nói dông dài về các chiến lược, và cuối cùng là không nói được họ sẽ tổ chức công ty như thế nào để phát triển.

"Đầu óc quản trị"

Đó là thuật ngữ dành riêng cho điều mà những ứng cử viên giỏi nhất phải thể hiện được, một khái niệm do Tiến sĩ Justin Menkes - học trò của nhà quản trị học nổi tiếng Peter F. Drucker - nêu ra trong cuốn sách cùng tên của ông.

Sau nhiều năm nghiên cứu qua các bài kiểm tra trí thông minh và khả năng quản trị, Tiến sị Menkes thấy rằng phẩm chất nổi bật của những CEO giỏi nhất thế giới chính là: luôn đặt những câu hỏi sắc sảo, nghiêm khắc trong suy nghĩ của chính mình, luôn khéo léo tìm ra câu trả lời tốt nhất cho những vấn đề hóc búa bằng cách nhận biết và sử dụng thông tin đúng mục đích (cũng như dũng cảm loại bỏ những thông tin không liên quan hoặc không đáng tin cậy, cho dù chúng rất hấp dẫn).
 

Khả năng truyền cảm hứng và sức hút

Đây là điều tối quan trọng đối với một CEO. Họ có thể truyền cảm hứng qua sức hút - sức hấp dẫn trong con người họ. Những lãnh đạo giỏi trong kinh doanh hay trong đời sống xã hội đều có thể truyền cảm hứng khiến người khác muốn phấn đấu để đạt được thành công như họ.

Nhưng ảnh hưởng của sức hút đôi lúc cũng dẫn đến sự mù quáng và sai lầm, vì vậy nó không phải yếu tố đáng tin cậy nhất trong việc truyền cảm hứng. Người lãnh đạo có thể truyền một cảm hứng lâu dài và vững chắc cho tập thể phải là người:

- thiết lập được một đường lối rõ ràng, có ý nghĩa, mọi người đều có thể hiểu và lĩnh hội.

- tổ chức công việc sao cho mọi nhân viên đều được phát huy hết khả năng và giảm thiểu những cản trở trong công việc.

- luôn củng cố quan hệ trong công ty bằng những lời động viên và thông tin hữu ích.

Để làm được điều này, quan trọng không phải là người CEO có ít hay nhiều sức hút, mà nhất định người đó phải có "đầu óc quản trị".

Trường Sinh

Nguồn:  Marketing

QUẢNG CÁO